Η ραγδαία εξάπλωση των κοινωνικών δικτύων έχει αλλάξει δραστικά τον τρόπο επικοινωνίας και κοινωνικοποίησης των ανηλίκων. Ωστόσο, η ευρεία χρήση τους έχει οδηγήσει στην αύξηση σοβαρών κινδύνων, όπως η παραβίαση προσωπικών δεδομένων, ο διαδικτυακός εκφοβισμός (cyberbullying) και η διαδικτυακή αποπλάνηση (grooming). Οι ανήλικοι, λόγω της έλλειψης κριτικής σκέψης και εμπειρίας, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε τέτοιους κινδύνους. Το παρόν άρθρο εξετάζει τα συνηθέστερα λάθη των ανηλίκων στις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης, τις ψυχολογικές επιπτώσεις αυτών των λαθών και το νομικό πλαίσιο προστασίας των θυμάτων.
Τα συνήθη λάθη των ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα
Η ελλιπής εκπαίδευση γύρω από την ασφαλή χρήση του διαδικτύου οδηγεί τους ανήλικους χρήστες σε σοβαρά λάθη που μπορούν να τους εκθέσουν σε διαδικτυακούς κινδύνους.
Υπερβολική κοινοποίηση προσωπικών δεδομένων
Πολλά παιδιά και έφηβοι δημοσιεύουν προσωπικές πληροφορίες, όπως το σχολείο τους, τη διεύθυνση κατοικίας, τον αριθμό τηλεφώνου και τις καθημερινές τους συνήθειες. Αυτό τα καθιστά ευάλωτα σε επιτήδειους που αναζητούν θύματα για διαδικτυακή αποπλάνηση ή εκβιασμό (Whittle et al., 2013).
Χρήση αδύναμων κωδικών και κοινή χρήση λογαριασμών
Οι ανήλικοι συχνά χρησιμοποιούν εύκολα προβλέψιμους κωδικούς (όπως ημερομηνίες γέννησης) ή μοιράζονται τους κωδικούς τους με φίλους, γεγονός που τους καθιστά εύκολους στόχους για παραβίαση λογαριασμών (Livingstone & Helsper, 2007).
Αλληλεπίδραση με αγνώστους και αποδοχή αιτημάτων φιλίας από άγνωστα άτομα . Η έλλειψη επίγνωσης των διαδικτυακών απειλών οδηγεί τους ανηλίκους να συνομιλούν με αγνώστους, αυξάνοντας τον κίνδυνο grooming, απάτης και εκβιασμού (O'Connell, 2003).
Διαδικτυακός εκφοβισμός (Cyberbullying)
Ο εκφοβισμός μέσω διαδικτύου έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια. Οι ανήλικοι είτε ως θύτες είτε ως θύματα εμπλέκονται σε περιστατικά εξύβρισης, διασυρμού και εκβιασμού μέσω των κοινωνικών δικτύων (Kowalski et al., 2014).
Συμμετοχή σε επικίνδυνες διαδικτυακές προκλήσεις (challenges)
Οι ανήλικοι συχνά συμμετέχουν σε διαδικτυακές προκλήσεις που μπορεί να θέσουν τη σωματική ή ψυχολογική τους υγεία σε κίνδυνο, όπως οι προκλήσεις αυτοτραυματισμού (Marchant et al., 2017).
Ψυχολογικές επιπτώσεις των διαδικτυακών κινδύνων στους ανηλίκους
Η έκθεση των ανηλίκων σε διαδικτυακούς κινδύνους μπορεί να έχει σοβαρές ψυχολογικές συνέπειες.
Άγχος και κατάθλιψη
Η συνεχής αλληλεπίδραση σε ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου κυριαρχούν η κριτική και ο εκφοβισμός οδηγεί σε αυξημένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης (Pantic, 2014).
Χαμηλή αυτοεκτίμηση και κοινωνική απομόνωση
Οι συγκρίσεις με άλλα άτομα στα κοινωνικά δίκτυα, καθώς και οι αρνητικές εμπειρίες διαδικτυακού εκφοβισμού, επηρεάζουν αρνητικά την αυτοεικόνα των ανηλίκων (Twenge et al., 2018).
Εθισμός στο διαδίκτυο και μειωμένες κοινωνικές δεξιότητες
Η υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων συνδέεται με φαινόμενα εθισμού, μειώνοντας τον χρόνο αλληλεπίδρασης με τον φυσικό κόσμο (Andreassen et al., 2012).
Νομικό πλαίσιο προστασίας των ανηλίκων
Οι ανήλικοι προστατεύονται από διάφορους νόμους και κανονισμούς σε διεθνές και εθνικό επίπεδο.
Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (GDPR)
Ο GDPR παρέχει αυστηρούς κανόνες για τη συλλογή και επεξεργασία δεδομένων ανηλίκων, απαιτώντας γονική συγκατάθεση για χρήστες κάτω των 16 ετών (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2016).
Νομοθεσία κατά του διαδικτυακού εκφοβισμού
Σε πολλές χώρες, η διαδικτυακή παρενόχληση και ο εκφοβισμός τιμωρούνται αυστηρά, με ποινές που περιλαμβάνουν φυλάκιση και πρόστιμα.
Νομοθεσία για την προστασία από τη διαδικτυακή αποπλάνηση
Πολλές χώρες έχουν θεσπίσει νόμους που ποινικοποιούν την προσέγγιση ανηλίκων για σεξουαλικούς σκοπούς μέσω διαδικτύου (grooming) (Quayle et
Η προστασία των ανηλίκων στις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης απαιτεί: Εκπαίδευση των ανηλίκων σχετικά με τους διαδικτυακούς κινδύνους. Ενεργή συμμετοχή των γονέων στην καθοδήγηση της διαδικτυακής συμπεριφοράς των παιδιών. Αυστηρότερη νομοθεσία και έλεγχος εφαρμογής των νόμων. Διαρκής έρευνα για την εξέλιξη των διαδικτυακών απειλών και την προσαρμογή της προστασίας των ανηλίκων.
